Blog

Het geweten vroeger anders?

Reis van vroeger naar nu

Het geweten op reis van vroeger naar nu
Het geweten – good or evil – in ruimte en tijd

Is het geweten in de loop der tijden veranderd?

Ik denk het wel, in ieder geval wat betreft de beleving ervan. Niet dat onze mogelijkheden tot zelfreflectie zoveel anders zullen zijn dan in vroeger tijden, bijvoorbeeld bij de oude Grieken. Maar ik denk wel, dat wij vertrouwder zijn met complexe denkprocessen, door grotere kennis daarvan en ook door opvoeding en training.

Vergelijking tussen heel vroeger en bijna modern

Om een voorbeeld te geven van die verschillen, wil ik een vergelijking maken tussen de manier waarop morele dilemma’s zijn uitgebeeld in thematisch vergelijkbare tragedies, van Sophocles1 (Antigone), Aeschylos2 (Orestes) en Shakespeare3 (Macbeth en Hamlet).

De eerste vergelijking gaat tussen Antigone en Macbeth.
De tweede tussen Orestes en Hamlet.

Sophocles en Aischylos schreven in een tijd waarin je een goed mens was wanneer je je rol in de samenleving goed vervulde 4. Je moest doen wat er van een goede slager, koopman, of leraar werd verwacht en dat was voldoende. In onze tijd, en ook in die van Shakespeare, — aan de vooravond van de Verlichting–, gaat het niet alleen om wat en hoe je iets doet, maar, veel meer dan in oude tijden, om wat daarbij je motieven en intenties zijn. Dat is een ingewikkelder opdracht. De Griekse Tragici hadden daarom andere methoden nodig dan Shakespeare om een moreel conflict zo uit te beelden dat de toeschouwers begrepen waar het om ging.

Creon, in Antigone, is, net als Macbeth, een machtsbeluste leider voor wiens brandende ambitie alles en iedereen moest wijken.
Antigone wil zich niet neerleggen bij zijn decreet dat haar broer, die in een tweegevecht is gesneuveld, niet mag worden begraven om hem daardoor te onteren en zijn geest geen rust te gunnen.
Creon straft Antigone en krijgt daarmee zijn zoon, Antigone’s verloofde, tegenover zich. Ook het koor van burgers kiest de kant van Antigone. In de dramatische ontwikkelingen die daarop volgen plegen al de leden van zijn gezin zelfmoord en blijft Creon vertwijfeld achter, zichzelf en zijn lot beklagend.

Sophocles beeldt hier een moreel conflict uit door verschillende personages een rol in dat conflict te geven, niet door het uit te beelden als een innerlijk conflict van één persoon.

Shakespeare’s Macbeth vermoordt successievelijk iedereen in wie hij een potentiële rivaal ziet voor de troon. Maar hij moet er een zware prijs voor betalen, want na verloop van tijd raakt hij zozeer bevangen door angst, schuldgevoel en wroeging dat hij krankzinnig wordt. Zijn vrouw, die hem aanvankelijk, vanwege eigen ambities, tot zijn wreedheden had aangespoord, pleegt door wroeging zelfmoord. Macbeth sterft in een gevecht met een van zijn rivalen.

Shakespeare toont hier aan zijn publiek een man die geteisterd wordt door zijn geweten, door een innerlijk conflict.

Orestes en Hamlet hebben beiden meegemaakt dat hun vader werd vermoord door de minnaar van hun moeder. Orestes’ moeder was medeplichtig en hij vermoordde hen beiden. Door de moord op een bloedverwant overtreedt hij een zware wet van de goden. Hij wordt daarom door de Furiën, de wraakgodinnen, meedogenloos achtervolgd. Andere goden vinden dat niet billijk en besluiten, –in een van de versies van het stuk–, er een rechtszaak van te maken, waarbij Apollo optreedt as advocaat voor Orestes, de Furiën als aanklagers en Pallas Athene als rechter; hij wordt door hen vrijgesproken.

Ook hier zien we dat Aischylos het morele conflict tot een extern conflict maakt. Blijkbaar is dat de manier waarop hij aan de toeschouwers kan duidelijk maken om welke complexe tegenstellingen het gaat.

Wanneer Shakespeare zijn Hamlet laat twijfelen over de vergelding die de geest van zijn vader van hem heeft geëist, dan toont hij zijn publiek een met zichzelf worstelende persoon. Blijkbaar is dat voor het publiek, in Shakespeare’s tijd, een voldoende duidelijke uitbeelding van het morele dilemma waar Hamlet mee worstelt. Ze hebben blijkbaar geleerd en ervaren dat het geweten zo werkt. Dat zou o.a. kunnen worden toegeschreven aan de invloed van de biecht, die in die tijd al een paar eeuwen verplicht was gesteld voor iedereen (voor details zie Een stukje historie).

Sophocles en Aischylos hadden personages in verschillende rollen nodig, terwijl Shakespeare vergelijkbare morele kwesties door personages met een innerlijk conflict kon laten uitbeelden. Het lijkt mij aannemelijk dat dat erop wijst dat het publiek in Shakespeare‘s tijd beschikte over een verder gevorderd inzicht in en een grotere vertrouwdheid met het eigen geweten als ‘strijdtoneel’ van morele conflicten.

Nieuw:

Lees het hoofdstuk:s: Een stukje historie

——————————————- —————————— ©2015 horsey

Informatie over de website   Wegwijs of Inhoudsopgave

Plaats een reactie  →  klik op Discussie

Gebruik de Terug-knop linksboven om terug te gaan naar de vorige webpagina.


  1.  (496 – 406 vC)
  2.  (525 – 456 vC)
  3. (1564 – 1616)
  4. Van Tongeren, 2007

Conscire betekent …

Het staat in de sterren geschreven

conscire.nl in de sterren geschreven
Wat heeft CONSCIRE met het GEWETEN te maken?

Conscire.nl

waarom
heeft deze website
deze naam?

omdat
deze weblog/-site over het geweten gaat
en
geweten de vertaling is van conscientia (Latijn)
en
conscientia is afgeleid van het werkwoord conscire

en ook omdat
con-scire betekent: samen-weten
vrij vertaald: kennis delen

daarom leek mij con-scire.nl
wel een geschikte naam


Dit bericht kondigt het eerste hoofdstuk over het geweten aan:

Wat is het geweten?

In de loop van de  tijd volgen er meer.

Na een analyse van het begrip geweten, volgen een aantal hoofdstukken met theorieën over de gewetensontwikkeling.


Sterren

Ik gebruik graag astronomische afbeeldingen omdat ik ook in de sterrenkunde ben geïnteresseerd. In de diepten van het heelal zijn net zo’n interessante vraagstukken te vinden als in de diepten van de menselijke geest.

Nieuw:

Lees het hoofdstuk:  Wat is het geweten?

——————————————- —————————— ©2015 horsey

Informatie over de website   Wegwijs of Inhoudsopgave

Plaats een reactie  →  klik op Discussie

Gebruik de Terug-knop linksboven om terug te gaan naar de vorige webpagina.


Take off!

Eerste lancering

lancering van raket, lancering van blog
Juli 1950, allereerste lancering van een raket vanaf Cape Canaveral, Florida. Er zullen er nog vele volgen. Een historisch moment in de Amerikaanse ruimtevaart.

Toen ik deze foto, na jaren, weer terugzag, herinnerde ik mij hoe spannend ik in mijn jongensjaren de ruimtevaart gevonden heb. Later verschoof die belangstelling naar de sterrenkunde.

Gaat dat wel samen: interesse in de sterrenkunde en in het geweten?

Ik ben in goed gezelschap, want de Duitse filosoof Immanuel Kant 1, groot denker van de Verlichting, schreef hierover:

Zwei Dinge erfüllen das Gemüt mit immer neuer und zunehmender Bewunderung und Ehrfurcht, je öfter und anhaltender sich das Nachdenken damit beschäftigt: der bestirnte Himmel über mir und das moralische Gesetz in mir.” 2

[Vertaling: Twee dingen vervullen het gemoed met steeds nieuwe en steeds toenemende bewondering en ontzag, hoe vaker en intenser het nadenken zich erop toelegt: de sterrenhemel boven mij en de morele wet in mij. 3

Na de successen van de Russen met hun Spoetniks in 1957, creëerden de VS, in antwoord daarop, de National Aeronautics and Space Administration, beter bekend als de NASA. Dagelijks publiceert deze organisatie foto’s van hemellichamen, waarvan een gedeelte is vrijgegeven en die ik op deze website gebruik.


Over het geweten

Dit bericht is de aankondiging
van
de lancering van deze weblog/-site over het geweten.

Nieuw:

Lees de introductie: Over …

——————————————- —————————— ©2015 horsey

Informatie over de website   Wegwijs of Inhoudsopgave

Plaats een reactie  →  klik op Discussie

Gebruik de Terug-knop linksboven om terug te gaan naar de vorige webpagina.


 

  1. 1724-1804
  2. KpV Beschluß (II 205.), 1788
  3. In de Conclusie van het boek Kritik der praktische Vernunft, 1788